تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی

تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی

مطالبه خسارت توسط طفل متولدشده در اثر قصور پزشک در سقط مجاز: تحلیل مبتنی بر حمایت حقوقی از جنین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق دانشکده غیرانتفاعی رفاه، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، حقوق خانواده دانشکده غیرانتفاعی رفاه، تهران، ایران
چکیده
در نظام حقوقی ایران، سقط جنین تنها در شرایط استثنایی و با رعایت ضوابط قانونی مجاز است. هرگاه پزشک در تشخیص یا اعلام به‌موقع ناهنجاری جنین یا انجام فرایند قانونی سقط مرتکب قصور شود و در پی آن، طفل دارای ناهنجاری متولد گردد، این پرسش مطرح می‌شود که آیا طفل می‌تواند به‌عنوان زیان‌دیده، خسارت‌های واردشده به خود را مطالبه کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن بررسی مبانی حمایت حقوقی از جنین و ساختار تقنینی سقط مجاز، قابلیت طرح دعوای مستقل طفل علیه پزشک را ارزیابی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه در حقوق ایران حقی مستقل با عنوان «حق جنین بر سقط» شناسایی نشده است، حمایت‌های مدنی و کیفری مقرر برای جنین از آن حکایت دارد که برخی حقوق و منافع او، دست‌کم به‌صورت مشروط، مورد حمایت قانون‌گذار قرار گرفته است. این حمایت، در موضوع مورد بحث، در لزوم رعایت استانداردهای پزشکی و تکالیف حرفه‌ای مربوط به مراقبت، تشخیص و اطلاع‌رسانی صحیح و به‌موقع و نیز اقدام مطابق ضوابط قانونی تجلی می‌یابد. نقض این تکالیف می‌تواند با احراز تقصیر، ضرر و رابطه سببیت، موجب مسئولیت مدنی پزشک شود. طفل متولدشده نیز می‌تواند خسارت‌های شخصی و بالفعل ناشی از زندگی همراه با ناهنجاری، از جمله هزینه‌های درمان، توان‌بخشی و مراقبت و زیان‌های مادی و معنوی قابل اثبات را مطالبه کند؛ مشروط بر آنکه انتساب این خسارت‌ها به قصور پزشک بر اساس قواعد سببیت احراز شود. بنابراین، ظرفیت‌های موجود در حقوق ایران، بدون نیاز به شناسایی سقط به‌عنوان حق یا درمان جنین، امکان پذیرش دعوای طفل و مسئولیت پزشک را در موارد قصور مؤثر در فرایند سقط مجاز فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی
1-   ارسطو (1398). اخلاق نیکوماخوس. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: نشر طرح نو.
2-   امینی، منصور و ناطق نوری، سوده (1390). «مطالعه تطبیقی نظریه «از دست دادن فرصت» بررسی اجمالی حقوق اروپا و ایالات متحده آمریکا». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 15(3): 21- 28.
3-   ایزانلو، محسن، و افشارقوچانی، زهره (1393). « امکان مطالب تطبیقی زیان ناشی از تولد و زندگی و ارکان مسئولیت در آن». نشریه مطالعات حقوق تطبیقی، 1(5)، ( بازیابی شده 20 شهریور 1404)،  https://jcl.ut.ac.ir/article_51526_7a5c48e5a85f05ac6cbc136aafa2194b.pdf
4-   پارسا، الهه؛ عباسی، محمود؛ کریمی، عباس؛ رحمانی‌منشادی، حمید؛ و جعفری، محمدحسین ( ۱۳۹۶). «تحلیل ضمان قهری مشاور ژنتیک در رابطه با خطای تشخیص قبل از تولد»، فصلنامه حقوق پزشکی.11(41)، تابستان، (بازیابی شده 20 شهریور 1404)، در دسترس در: https://ijmedicallaw.ir/article-1-740-fa.pdf
5-   حسینی، فاطمه‌سادات (1402). «مسئولیت مدنی والدین مبتلا به بیماری‌های خطرناک، موضوع تبصره ماده 23 قانون حمایت خانواده» خانواده‌پژوهی. 19 (74): 297-325
6-   حیاتی، علی‌عباس (1398). مسئولیت مدنی ( حقوق مدنی 4). تهران: نشریه میزان.
7-   دالوند، فضل‌الله (1386). تقسیم مسئولیت مدنی. اصفهان: انتشارات دادیار.
8-   روسو، ژان ژاک (1404). قرارداد اجتماعی. ترجمه غلامحسین زیرک‌زاده. تهران: انتشارات فرمهر.
9-   زرگوش نسب، عبدالجبار (1395). حقوق جنین و سقط آن. کرج: انتشارات موجک.
10-    سعادت مصطفوی، سیدمصطفی و پایکاری، محمدجواد (1396).« نگرشی جدید به مبانی مسئولیت مدنی در حقوق ایران و فقه امامیه». دو فصلنامه علمی تخصصی آموزه‌های حقوقی گواه،3 (1). بهار و تابستان. (بازیابی شده: 20 شهریور 1404)، دسترسی از: https://leg.isu.ac.ir/article_2644.html
11-    شریعتی‌نسب، صادق (1401). «سقط جنین به دلیل حرج مادر، در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت». فصلنامه علمی پژوهش انحرافات و مساول اجتماعی، شماره 4: 127-   155 .
12-    صفار، محمد جواد (۱۳۸۴).  شخصیت حقوقی. تهران: نشر دانا.
13-    صفایی، سیدحسین (۱۳۹۹).  حقوق مدنی؛ مسئولیت مدنی. تهران: دانشگاه تهران.
14-    صفایی، سیدحسین و رحیمی، حبیب‌الله (۱۴۰۳). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). تهران: سمت.
15-    عباسی، محمود؛ احمدی، احمد؛ فکور، حسن (1391). «مبانی سقط درمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی». مجله:حقوق پزشکی. شماره 20 : 115 تا 140
16-    عباسی، محمود؛ رضوانی، سودابه و قاسمی پور، سعیده (1394). «شرایط تحقق سقط درمانی در پرتو مطالعه تطبیقی». مجله پزشکی قانونی ایران. 21(2): 107-116.
17-    غفاری، رویا؛ عابدی، محمد؛ خدابخشی، عبدالله؛ شلمزاری، قبولی، سید محمد مهدی و درافشان (1402). «تحلیل اقتصادی شرایط مسئولیت مدنی». دانشنامه حقوق اقتصادی، 30 (24): 19- 38.
18-    کاتوزیان، ناصر (1402).  الزام های خارج از قرارداد مسئولیت مدنی جلد اول (قواعد عمومی). تهران: انتشارات گنج دانش.
19-    کاتوزیان، ناصر (۱۴۰۴).  وقایع حقوقی مسئولیت مدنی: دوره مقدماتی حقوق مدنی. تهران: گنج دانش.
20-    کاظمی، محمود (1380). «نظریه از دست دادن فرصت در مسئولیت مدنی». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 53: 185- 228.
21-    کاظمی، محمود (1404). «تداخل اسباب در مسئولیت مدنی؛ فعل جانی و عمل پزشکی(نقد رای وحدت رویه شماره 804 هیات عمومی دیوان عالی کشور)». دوفصل‌نامه نقد و تحلیل آرای قضایی، 4 (7): 286- 320. https://doi.org/10.22034/analysis.2025.728143
22-    لاک، جان (1398). دو رساله درباره حکومت. ترجمه فرشاد شریعت. قم: نشر نگاه معاصر.
23-    میرشکاری، عباس و حسینی، فاطمه‌سادات (1402). «نقد یک رای در زمینه زیان‌های ناشی از تولد فرزند بیمار: مطالعه تطبیقی حق بر نبودن و جبران خسارات وارد بر آن»، تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. 6 (21): 187- 220. https://doi.org/10.22034/law.2023.2011327.1257
24-    میرشکاری، عباس؛ عبدی، مونا؛ ملکی، نفیسه (1404). «میل به مدارا: بررسی تطبیقی عوامل فرهنگی مؤثر برانفعال زیان‌دیدگان در طرح دعوای مسئولیت مدنی»، تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 8 (27): 242-282. https://doi.org/10.22034/law.2024.2044190.1475
25-    هوشمندفیروزآبادی، حسین و شیخ‌زاده، سامره (1400). «جایگاه قصد فعل در مسئولیت مدنی». مطالعات فقه و حقوق اسلامی. 13(24): 517- 554.
منابع انگلیسی
1.       Fox, Dou. (2017). Reproductive Negligence, Colombia La Review, vol. 117,149.
2.       Lewis, R. (2006). “How important are insurers in compensating claims for personal injury in the U.K? The international Association for the study of insurance Economics”. 31(2): 323-329
3.       Stolker, C. (1999). “The Unconscious plaintiff: Consciousness as a prerequisite for compensation for nonpecuniary loss”. The international and comparative law, Quarterly, Cambridge university press. 39(1): 82-100.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.