تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی

تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی

دعوای مسئولیت مدنی سقوط هواپیمای مسافربری ناشی از خطای جنگی در حقوق ایران و کنوانسیون های بین المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری حقوق تجارت و سرمایه گذاری بین المللی، دانشگاه تهران، ایران
چکیده
هنگامی که یک هواپیمای مسافربری ناشی از خطای جنگی در حادثه ای دچار سانحه و سپس سقوط می کند، این سوال مطرح می‌شود که مسئولیت مدنی ناشی از این قبیل حوادث از چه نظام حقوقی تبعیت نموده و خسارات حاصل از آن چگونه ارزیابی می‌گردد؛ تابع نظام حقوقی کشور محل سانحه، تابع نظام حقوقی کشور صاحب پرچم هواپیما، تابع نظام حقوقی کشور مرتکب خطای جنگی و یا ترکیبی از چند نظام حقوقی مذکور است. همچنین تعیین دادگاه صالح جهت رسیدگی به دعوای مربوطه و قانون حاکم نیز مورد توجه می‌باشد که بالطبع دادگاه صالح و قانون حاکم، مستلزم انتخاب صحیح و دقیق نظام حقوقی مربوطه است که بالتبع، تعیین کننده دادگاه صالح و قانون حاکم بر دعوای مسئولیت مدنی مورد پژوهش منظور حاضر خواهد بود. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی انجام و نتایج حاصله بیانگر این امر است که زیان دیده به عنوان خواهان دعوا می‌تواند دعوای خود را در محاکم قضایی یکی از کشورهای عضو کنوانسیون های مربوطه، دادگاه مرکز اصلی یا یکی از شعبات متصدی حمل و نقل، دادگاه محل یکی از شعبات متصدی حمل و نقل که قرارداد حمل در آنجا منعقد گردیده و یا دادگاه کشور مقصد، علیه دولتی که سقوط هواپیما مستند به او می‌باشد و یا هر شخص مسئول دیگر، به عنوان خوانده اقامه نماید. قانون حاکم نیز بر اساس قواعد حل تعارض کشور مقر دادگاه تعیین می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی
1.      اسماعیلی، شیوا (1398). بررسی مسئولیت حقوقی ناشی از سقوط هواپیمای مسافربری در حقوق ایران و اسناد بین المللی، تهران، فصلنامه بین المللی قانون یار، دوره سوم، شماره 9.
2.      السنهوری، عبدالرزاق احمد(1395). دوره حقوق تعهدات (الوسیط فی شرح القانون مدنی الجدید)، ترجمه سیدمهدی دادمرزی و محمدحسین دانش کیا، قم، دانشگاه قم، جلد 2، چاپ سوم.
3.      الماسی، نجادعلی(1383). حقوق بین الملل خصوصی، تهران، میزان، چاپ دوم.
4.      آیین نامه جبران خسارات وارده از انفجار مرمیات یا مهمات نیروهای مسلح مصوب 1356.
5.      بذار، وحید، «مروری بر رأی 20 مه 2021 دادگاه اونتاریو کانادا در خصوص سانحه هواپیمای مسافربری اوکراین»، سایت انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل متحد، تالار گفتگوی تخصصی حقوق و سیاسی بین المللی، مراجعه شده در 6 فروردین 1403.
6.      پیرهادی، محمد (1400). حقوق مسافران خطوط هوایی در اتحادیه اروپا و ایران، تهران، قانون یار.
7.      تدین، محمود (1378). تشکیل هسته مرکزی ایمنی پرواز، بهداشت کار و ارزیابی سوانح و حوادث هوایی در سازمان صنایع هوایی نیروهای مسلح، تهران، صنایع هوایی، شماره 99.
8.      جباری قره باغ، منصور(1394). حقوق حمل و نقل بین الملل هوایی، تهران، میزان، چاپ دوم.
9.      جباری قره باغ، منصور(1399). حقوق هوایی از منظر حقوق داخلی و بین المللی، تهران، شهر دانش، چاپ دوم.
10.    حسین زاده قره باغ، محمد و همکاران (1399). چگونگی اعمال حاکمیت دولت جمهوری اسلامی ایران در امور هوانوردی و چالشهای آن، تهران، فصلنامه علمی تحقیقات حقوقی آزاد، دوره سیزدهم، شماره 49.
11.    حسین زاده قره باغ، محمد و همکاران (1399). نقش سـازمان هواپیمایی کشـوری در حفـظ ایمنی هوانوردی، تهران، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، دوره بیسـت و یکم، شـماره 66.
12.    خیلدار، محمدعلی (1397). ممنوعیت استفاده از سلاح علیه هواپیمای کشوری و حادثه هواپیمای ام اچ 17 مالزی، تهران، خرسندی.
13.    زرگوش، مشتاق(1389). مسئولیت مدنی دولت، تهران، میزان، جلد 2.
14.    ســلمانی، لیــلا(1399). جایــگاه اصــل مراقبــت بایســته در پیشگیــری از ســوانح هوایــی بــا تأ کیــد بــر ســرنگونی هواپیمای مسافری اوکراین ، تهران، مجله پژوهش های حقوقی، شماره 44.
15.    شمس، عبدالله(1381). آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، جلد 1، چاپ دوم.
16.    شهبازی نیا، مرتضی؛ ذوالقدر، محمد جواد (1403). نقش دولت در اعطای شخصیت حقوقی به ماهیات غیرانسانی: درآمدی نظری بر امکان اعطای شخصیت حقوقی به هوش مصنوعی، تهران، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی پژوهشکده حقوق و قانون ایران، دوره 1، شماره 1. https://doi.org/10.22034/jrpl.2025.720752
17.    صدرزاده افشار، سید محسن(1380). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی دادگاه های عمومی و انقلاب، تهران، جهاد دانشگاهی، چاپ ششم.
18.    صفایی، سیدحسین و رحیمی، حبیب الله(1397). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، تهران، سمت، چاپ یازدهم.
19.    فدوی، سلیمان(1385). تعارض قوانین در حقوق ایران با تاکید بر احوال شخصیه، تهران، طرح نوین اندیشه.
20.    کاتوزیان، ناصر(1399). اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، تهران، میزان، چاپ یازدهم.
21.    کاتوزیان، ناصر(1374). حقوق مدنی، الزامهای خارج از قرارداد: ضمان قهری(مسئولیت مدنی)، تهران، انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، جلد 1.
22.    کاظمی، محمود (1380). نظریه از دست دادن فرصت در مسئولیت مدنی، تهران، دانشگاه تهران-مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 53.
23.    کریمی، عباس(1386). آیین دادرسی مدنی، تهران، مجد.
24.    کوشا، سهیلا(1394). حقوق بین الملل هوایی، تهران، مجد.
25.    متین دفتری، احمد(1400). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، تهران، مجد، چاپ ششم.
26.    محمدی، پژمان؛ صادقی، محمود؛ ذوالقدر، محمد جواد (1404). مطالعه تطبیقی تاثیر انتقال قرارداد نسبت به اشخاص ثالث در حقوق ایران و آمریکا، تهران، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، دوره 2، شماره 4. https://doi.org/10.22034/jpl.2025.2067233.1224
27.    مصباح زاده، مصطفی(1380). مجموعه رویه قضایی، آراد هیأت عمومی دیوان عالی کشور از سال 1328 تا سال 1342 (آراء مدنی)، تهران، رهام، جلد دو.
28.    معین، محمد (1371). فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، چاپ هشتم، جلد 1.
29.    میرشکاری، عباس(1394). رساله­ی عملی در مسئولیت مدنی، تهران، شرکت سهامی انتشار.
30.     میرمحمدصادقی، حسین(1395). حقوق کیفری اختصاصی 1 جرایم علیه اشخاص، تهران، میزان، چاپ بیست و دوم.
31.    نورشرق، جمشید و همکاران (1399). رویه قضایی محا کم ایران در مورد صدمات روانی وارده بر مسافران هوایی و نحوه جبران آن، تهران، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره پنجاهم، شماره 4.
 
منابع غیر فارسی
32.    AFP, “Libya pays US $1.5b terrorism compensation”, ABC News website (Au), News archive, <https://www.abc.net.au/news/2008-11-01/libya-pays-us-15b-terrorism-compensation/189956>, Accessed on March 27, 2024.
33.    Aljazeera Staff, “Families may sue Israel for jet downing”, Aljazeera website, News archive, <https://www.aljazeera.com/news/2003/9/2/families-may-sue-israel-for-jet-downing>, (Accessed on March 27, 2024).
34.    Augustin, John V. (1998), ICAO and the Use of Force Against Civil Aerial Intruders, Master Thesis, Montreal: Institute of Air and Space Law of McGill University.
35.    Convention for the Unification of Certain Rules for International Carriage by Air signed in Montreal on 1999
36.    Convention for the Unification of Certain Rules Relating to International Carriage by Air signed in Warsaw on 1929
37.    Convention on Damage Caused by Foreign Aircraft to Third Parties on the Surface signed in Rome on 1952
38.    Convention on International Civil Aviation signed in Chicago on 1944
39.    D. Jamail, joseph (1973). Government responsibility for damages in airplane crash cases when weather is a factor, journal of air and law commerc39.
40.    D.k iinnan, (1991). Iran air flight 655 and beyond: free passage,, mistaken self-defence and state responsibility, the yale, journal of international law16.
41.    De Oliveira, Ricardo (2016). The Distinction Between Civil and State Aircraft: Does the Current Legal Framework Provide Sufficient Clarity of Law with Regard to Civil and State Aircraft in 3Relation to Aviation Practicalities?, Air and Space Law, Volume 41, Issue 4, pp 329-343.
42.    Dempsey, Paul Stephen (2008). Public International Air Law, McGill University, Montreal.
43.    France24 Staff, “Canadian court rules Iran’s 2020 downing of Ukrainian flight act of terrorism”, France24 website (En), News archive, <www.france24.com/en/middle-east/20210521-canadian-court-rules-iran-s-2020-downing-of-ukrainian-flight-act-of-terrorism>, (Accessed on March 27, 2024).
44.    Hughes, William J. (1980). Aerial Intrusions by Civil Airliners and the Use of Force, Journal of Air Law and Commerce, Volume 45, Issue 3, pp 595-620.
45.    Jabbari Gharabagh, Mansour(1992), Use of Weapons Against Civil Aircraft: Case Study of IR655 in the Light of International Law, Master Thesis, Montreal: Institute of Air and Space Law of McGill University.
46.    Lissitzyn, Oliver J. (2017). The Treatment of Aerial Intruders in Recent Practice and International Law, American Journal of International Law, Volume 47, Issue 4, pp 559-589.
47.    Mankiewicz, R. H. (1981). The liability regimeof the international air carrier: a commentary on the present Warsaw system, Kluwer.
48.    Martell, Allison, “Canadian court finds Iran liable for downed Ukrainian plane”, Reuters website, News archive, <www.reuters.com/world/americas/canadian-court-finds-iran-liable-downed-ukrainian-plane-2021-05-20/>, (Accessed on March 27, 2024).
49.    Milde, Michael (2016). Essential Air and Space Law: International Air Law and ICAO, Volume 18, 3rd Edition, Eleven International Publishing, Hague.
50.    Motamedi, Maziar, “Iran sets $150,000 compensation for Ukrainian Airlines victims”, Aljazeera website, News archive, <www.aljazeera.com/news/2020/12/30/iran-sets-150000-compensation-for-ukrainian-airlines-victims>, (Accessed on March 27, 2024).
51.    Pear, Robert, “U.S. Offers money in Iran air case”, The New York Times website, News archive, <https://www.nytimes.com/1989/07/18/world/us-offers-money-in-iran-air-case.html>, (Accessed on March 27, 2024).
52.    Reuters Staff, “Iran allocates $150,000 for each family of victims of Ukraine plane crash”, Reuters website, News archive, <www.reuters.com/article/iran-ukraine-plane-compensation-int-idUSKBN29410I>, (Accessed on March 27, 2024).
53.    Scheffer, David J. , “The Bill Comes Due on Iran Air 655 : Though Not Obligated, U.S. Should Accept Liability”, The Los Angeles Times website, News archive, <https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-07-03-me-2231-story.html>, (Accessed on March 27, 2024).
54.    Smith, Terence, “Israelis down a Libyan airliner in the Sinai”, The New York Times website, News archive, <https://www.nytimes.com/1973/02/22/archives/israelis-down-a-libyan-airliner-in-the-sinai-killing-at-least-74.html>, (Accessed on March 27, 2024).
55.    Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies signed in United Nations on 1967
56.    Weaver, Matthew, “Families of Lockerbie bombing victims receive compensation from Libya”, The Guardian website (UK), News archive, <www.theguardian.com/uk/2008/nov/21/lockerbie-libya.>, (Accessed on March 27, 2024).
57.    Wouters, Jan, Verhoeven, Sten (2022). State Aircraft, Max Planck Encyclopedias of International Law (MPIL), Munich.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 مهر 1405