استاد گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
چکیده
در حقوق ایران مسئولیت پزشک هم قراردادی است و هم بدون قرارداد؛ هرجاکه پزشک تعهد قراردادی خود را اجرا نکند در برابر بیمار مسئول است ولی وجود قرارداد، الزامهای قانونی پزشک را از بین نمیبرد. با وجود این در مواردی که بین بیمار و پزشک قراردادی نیست یا قرارداد نسبت به آن ساکت یا باطل است پزشک مأذون در صورتی مسئول است که مرتکب تقصیر شده باشد و اگر بدون قرارداد یا اذن دخالت کند مرتکب تقصیر شده است و مسئول هر نوع زیان ناشی از دخالت، درمان خودسرانه و اقدام فضولی خود خواهد بود. مادهی 319 ق. م. ا. پیشین (مصوب 1370) بدون توجه به نوع رابطهی پزشک و بیمار و مبنای مسئولیت حتی پزشک حاذق و مأذون را مسئول خسارات وارد بر بیمار قرار داده بود. ازاینرو پزشک معالج ناگزیر بود برای رهایی از مسئولیت قطع رابطهی سببیت را ثابت یا پیش از درمان برائت خود را از بیمار یا ولی قانونی او تحصیل کند؛ ازاینرو مرسوم بود هرگاه پزشک پیش از درمان برائت خود را از بیمار یا ولی قانونی او تحصیل میکرد (ماده 322 ق. م. ا.) مسئول نبود و از جبران خسارات ناشی از عمل خود معاف میشد ولی بهموجب مادهی 495 ق. م. ا. جدید (مصوب 1392) هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام میدهد موجب تلف یا صدمهی بدنی گردد ضامن دیه است مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا پیش از معالجه از بیمار برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود. بهعلاوه مطابق تبصرهی همین ماده در صورت عدم قصور یا تقصیر پزشک در علم و عمل برای وی ضمان وجود ندارد. مطرح شدن اذن و رضایت بیمار یا ولی او بهویژه تحصیل برائت آزادی اراده در روابط حقوقی دو طرف را تقویت میکند ولی امری بودن مقررات نظام سلامت، حکومت الزامهای قانونی سلامتمحور بر تراضی پزشک و بیمار را تأیید مینماید. در این مقاله نظریههای مرتبط با این موضوع مطالعه و بررسی گردیده است.
