معمولاً زیان به عاملی نسبت داده میشود که بهطور مستقیم در آن تأثیر داشته است اما همیشه اینگونه نیست و نمیتوان نقش سایر عوامل غیرمستقیم را نادیده گرفت؛ در این حالت، فرض اجتماع مباشر و سبب مطرح میشود. مطابق نظر مشهور فقهای امامیه، اصل بر مسئولیت مباشر است مگر اینکه تأثیر سبب، به جهاتی قویتر از مباشر باشد. با اینکه در قانون مدنی از این دیدگاه پیروی شده است اما در وضع سایر قوانین، مانند قانون مسئولیت مدنی و قانون مجازات اسلامی مسئولیت بر مبنای تأثیر هر یک از عوامل در زیان قرار گرفته است. در این پژوهش سعی میشود، با بررسی دیدگاههای گوناگونی که پیرامون بحث اجتماع مباشر و سبب در منابع فقهی و کتب حقوقی بیانشدهاند، به تبیین موضوع پرداخته و نظری ارائه شود تا خسارت زیاندیده به نحو مقتضی جبران گردد.
ابهری, حمید, و فیروزی راد, مصطفی. (1405). بررسی تحولات مسئولیت مدنی در فرض اجتماع مباشر و سبب. تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی, 1(1), 29-52. https://doi.org/10.22034/jcil.2026.738554
MLA
ابهری, حمید, و فیروزی راد, مصطفی. "بررسی تحولات مسئولیت مدنی در فرض اجتماع مباشر و سبب", تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی, 1, 1, 1405, 29-52. doi: 10.22034/jcil.2026.738554
HARVARD
ابهری حمید, فیروزی راد مصطفی. (1405). 'بررسی تحولات مسئولیت مدنی در فرض اجتماع مباشر و سبب', تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی, 1(1), pp. 29-52. doi: 10.22034/jcil.2026.738554
CHICAGO
حمید ابهری و مصطفی فیروزی راد, "بررسی تحولات مسئولیت مدنی در فرض اجتماع مباشر و سبب," تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی, 1 1 (1405): 29-52, doi: 10.22034/jcil.2026.738554
VANCOUVER
ابهری حمید, فیروزی راد مصطفی. بررسی تحولات مسئولیت مدنی در فرض اجتماع مباشر و سبب. حقوق مسئولیت مدنی. 1405;1(1):29-52. doi: 10.22034/jcil.2026.738554
